Complete gids voor de Spaanse aanvoegende wijs

✨ Gebruik de subjuntivo als een zin een wens, verzoek, bevel, aanbeveling, toestemming, verbod of andere poging tot beïnvloeding uitdrukt. Dat geldt ook voor zelfstandige wensen en aansporingen met que, en voor zelfstandige naamwoorden die een verzoek, eis of aanbeveling uitdrukken.

Een werkwoord met que erachter is op zichzelf geen reden voor de subjuntivo. Als de zin alleen informatie meldt, een feit vaststelt of een overtuiging weergeeft, gebruikt het Spaans doorgaans de indicativo. Beslissend is of de spreker de werkelijkheid beschrijft of probeert te beïnvloeden wat er gebeurt:

• El profesor dice que el examen empieza a las nueve = ‘De docent zegt dat het examen om negen uur begint’ → indicativo (feit)
• El profesor dice que entreguemos la tarea mañana = ‘De docent zegt dat we de opdracht morgen moeten inleveren’ → subjuntivo (verzoek)

😻 Gebruik de subjuntivo als de hoofdzin een reactie, voorkeur, onverschilligheid of tolerantie uitdrukt, zoals blijdschap, ergernis, verbazing, bezorgdheid, spijt, waardering of afkeer. De nadruk ligt op de reactie of beoordeling van de spreker, niet op het meedelen van de gebeurtenis.

Een zin over gevoelens vereist niet automatisch de subjuntivo. Sommige werkwoorden kunnen zowel een emotionele reactie als een waarneming van de werkelijkheid uitdrukken, zoals het lichamelijke sentir que:

• Siento que me duele la cabeza = ‘Ik voel dat mijn hoofd pijn doet’ → indicativo (waarneming van een feit)
• Siento que te duela la cabeza = ‘Het spijt me dat je hoofdpijn hebt’ → subjuntivo (emotionele reactie)

Quejarse de que presenteert de inhoud van de klacht doorgaans als een feit. Het volgende werkwoord staat daarom in de indicativo:

• Ximena se queja de que el ascensor está roto = ‘Ximena klaagt dat de lift kapot is’ → indicativo

⚖️ Gebruik de subjuntivo na uitdrukkingen die iets beoordelen, vereisen, aanbevelen of als voldoende voorstellen: es importante que, es necesario que, es mejor que, es raro que, basta con que en me parece raro que.

Gebruik de subjuntivo niet na uitdrukkingen die iets duidelijk als waar presenteren, zoals es evidente que, es cierto que en está claro que:

• Es evidente que el supermercado está cerrado = ‘Het is duidelijk dat de supermarkt gesloten is’ → indicativo (als feit gepresenteerd)
• Es raro que el supermercado esté cerrado tan temprano = ‘Het is vreemd dat de supermarkt zo vroeg gesloten is’ → subjuntivo (beoordeling van de spreker)

🚫 Gebruik de subjuntivo als de zin een idee ontkent, betwijfelt of verwerpt: no creo que, dudo que, no es cierto que, es falso que en vergelijkbare uitdrukkingen.

Gebruik de indicativo als de zin de informatie als een feit blijft presenteren, en na bevestigende uitingen van overtuiging, zekerheid, verslaggeving of waarneming: creo que, sé que, es cierto que, dicen que, veo que:

• Creo que mi hermana tiene razón = ‘Ik denk dat mijn zus gelijk heeft’ → indicativo
• No creo que mi hermana tenga razón = ‘Ik denk niet dat mijn zus gelijk heeft’ → subjuntivo

🎲 Gebruik de subjuntivo na vaste uitdrukkingen als puede que, es posible que, es probable que, es imposible que en naamwoordgroepen als la posibilidad de que.

Niet elke onzekere uitspraak vereist de subjuntivo. A lo mejor en seguro que krijgen doorgaans de indicativo, terwijl quizá(s) en tal vez beide wijzen kunnen krijgen. Vergelijk Seguro que viene met Lo más seguro es que venga. In ‘Grensgevallen’ staat meer uitleg.

🎯 Gebruik de subjuntivo met para que en a fin de que, en wanneer de modo/manera/forma que een doel uitdrukt. Na no sea que of no vaya a ser que gaat het om het voorkomen van een ongewenste mogelijkheid. Na sin que blijft een afzonderlijke handeling of situatie uit.

Gebruik de subjuntivo niet wanneer de tweede bijzin een vastgesteld gevolg presenteert, bijvoorbeeld na así que. De modo/manera/forma que kan zowel een doel met de subjuntivo als een vastgesteld gevolg met de indicativo inleiden:

• Hablé despacio, de modo que los estudiantes me entendieron = ‘Ik sprak langzaam, waardoor de leerlingen me begrepen’ → indicativo (vastgesteld gevolg)
• Hablé despacio de modo que los estudiantes me entendieran = ‘Ik sprak langzaam zodat de leerlingen me zouden begrijpen’ → subjuntivo (doel)

🔍 Gebruik de subjuntivo als de zin niet bevestigt dat er een passende persoon of zaak bestaat, of als de identiteit nog openligt. De spreker beschrijft dan het soort persoon of zaak dat wordt gezocht, niet een al geïdentificeerd exemplaar.

Gebruik de subjuntivo niet als de persoon of zaak is geïdentificeerd, ook niet met un, of als de zin het bestaan ervan bevestigt:

• Conozco a un médico que trabaja los sábados = ‘Ik ken een arts die op zaterdag werkt’ → indicativo
• Busco al médico que trabaja los sábados = ‘Ik zoek de arts die op zaterdag werkt’ (ik weet dat die arts bestaat) → indicativo
• Busco un médico que trabaje los sábados = ‘Ik zoek een arts die op zaterdag werkt’ (ik heb nog niemand gevonden) → subjuntivo

⏰ Gebruik de subjuntivo na tijdsuitdrukkingen als cuando, después de que, en cuanto en hasta que wanneer de gebeurtenis nog in de toekomst ligt of op het tijdstip van de hoofdhandeling nog niet heeft plaatsgevonden.

Gebruik de subjuntivo niet als de tijdsbijzin een gewoonte, een actueel feit of een voltooide gebeurtenis beschrijft. Dan staat doorgaans de indicativo:

• Siempre preparo café cuando viene Julia = ‘Ik zet altijd koffie als Julia komt’ → indicativo (gewoonte)
• Prepararé café cuando venga Julia = ‘Ik zet koffie wanneer Julia komt’ → subjuntivo (toekomstige gebeurtenis)

Met een persoonsvorm krijgt antes de que altijd de subjuntivo, omdat de gebeurtenis later valt dan die in de hoofdzin, ook als beide in het verleden liggen:

• Salí antes de que Pedro llegara = ‘Ik vertrok voordat Pedro aankwam’ → subjuntivo

Na después de que krijgen voltooide gebeurtenissen doorgaans de indicativo. Toekomstige of nog niet voltooide gebeurtenissen krijgen de subjuntivo:

• Cerré la puerta después de que Tomás salió = ‘Ik deed de deur dicht nadat Tomás was vertrokken’ → indicativo (voltooide gebeurtenis)
• Voy a cerrar la puerta después de que Tomás salga = ‘Ik doe de deur dicht nadat Tomás is vertrokken’ → subjuntivo (toekomstige gebeurtenis)

Let op siempre que. Met de indicativo betekent het doorgaans ‘telkens als’ en beschrijft het een gewoonte. Met de subjuntivo betekent het doorgaans ‘mits’ en leidt het een voorwaarde in:

• Visitaba a mis abuelos siempre que tenía tiempo = ‘Ik bezocht mijn grootouders telkens als ik tijd had’ → indicativo (gewoonte)
• Puedes venir siempre que me avises antes = ‘Je kunt komen, mits je het vooraf laat weten’ → subjuntivo (voorwaarde)

☔ Gebruik de subjuntivo na uitdrukkingen van voorwaarde, uitzondering of afhankelijkheid, zoals en caso de que, a menos que, con tal de que en depender de que.

Salvo que en excepto que krijgen de subjuntivo als ze ‘tenzij’ betekenen en een mogelijke uitzondering inleiden. Ze krijgen de indicativo als ze een uitzondering toevoegen die als feit wordt gepresenteerd:

• Ximena estará contenta con el trabajo, salvo que tenga que trabajar los fines de semana = ‘Ximena zal blij zijn met haar baan, tenzij ze in het weekend moet werken’ → subjuntivo (mogelijke voorwaarde)
• Ximena está contenta con el trabajo, salvo que tiene que trabajar los fines de semana = ‘Ximena is blij met haar baan, alleen moet ze in het weekend werken’ → indicativo (het weekendwerk is een feit)

Por muy… que krijgt de subjuntivo. Na como si staat het Pretérito Imperfecto de Subjuntivo of het Pretérito Pluscuamperfecto de Subjuntivo:

• Por muy cansado que esté, terminará el trabajo = ‘Hoe moe hij ook is, hij zal het werk afmaken’ → subjuntivo
• Habla como si lo supiera todo = ‘Hij praat alsof hij alles weet’ → Pretérito Imperfecto de Subjuntivo

Zie ‘Indicativo’ voor gewone zinnen met si in de betekenis ‘als dit gebeurt’. In denkbeeldige zinnen waarin de werkelijkheid anders is, staat na si het Pretérito Imperfecto de Subjuntivo:

• Si lloviera, llevaría paraguas = ‘Als het regende, zou ik een paraplu meenemen’ → subjuntivo

🌀 Gebruik de subjuntivo in open-keuzeconstructies als ‘wat dan ook’, ‘wie dan ook’, ‘waar dan ook’, ‘wanneer dan ook’ en ‘hoe dan ook’ wanneer de keuze openblijft, in plaats van te melden wat er feitelijk of gewoonlijk gebeurt.

Het Spaans drukt dit vaak uit met een patroon van twee werkwoorden: pase lo que pase (‘wat er ook gebeurt’), digan lo que digan (‘wat ze ook zeggen’), venga quien venga (‘wie er ook komt’), estés donde estés (‘waar je ook bent’) en sea como sea (‘hoe het ook zij’).

Gebruik de subjuntivo niet als de bijzin een bepaald feit meldt of beschrijft wat werkelijk of gewoonlijk gebeurt:

• Sé dónde vive tu profesor = ‘Ik weet waar je docent woont’ → indicativo
• Podemos comer donde prefieras = ‘We kunnen eten waar je maar wilt’ → subjuntivo

📋 Gebruik de indicativo als de hoofdzin informatie meldt, vaststelt of als waar presenteert. Werkwoorden als decir, contar, saber en informar leiden op zichzelf geen subjuntivo in.

Verwar informatie melden niet met een handeling beïnvloeden. Dijo que venías meldt dat je kwam (indicativo), maar dijo que vinieras betekent dat iemand je opdroeg te komen (subjuntivo).

👀 Gebruik de indicativo als de zin een idee als geloofd, zeker, waargenomen of door bewijs ondersteund presenteert: creo que, estoy seguro de que, veo que, es evidente que. Of de uitspraak werkelijk klopt, is niet doorslaggevend. Het gaat erom dat de spreker haar als feit presenteert in plaats van haar te betwijfelen of te verwerpen.

Bevestigend creer que, pensar que, opinar que, suponer que en gewoon parecer que krijgen doorgaans de indicativo, omdat ze een idee als geloofd of blijkbaar waar presenteren.

Verwar gewoon parecer que niet met beoordelend parecer + bijvoeglijk naamwoord + que:

• Parece que Inés está cansada = ‘Het lijkt erop dat Inés moe is’ → indicativo (indruk)
• Me parece raro que Inés esté cansada = ‘Ik vind het vreemd dat Inés moe is’ → subjuntivo (beoordeling)

🤞 Gebruik de indicativo met a lo mejor voor ‘misschien’, en met seguro que wanneer de spreker iets als zeer waarschijnlijk of vrijwel zeker presenteert.

Behandel niet elk woord voor ‘misschien’ hetzelfde. A lo mejor wordt doorgaans gevolgd door de indicativo, maar quizá(s) en tal vez krijgen vaak, maar niet altijd, de subjuntivo, vooral bij toekomstige gebeurtenissen.

• A lo mejor viene mañana = ‘Misschien komt hij morgen’ → indicativo
• Quizás venga mañana = ‘Misschien komt hij morgen’ → subjuntivo

🤕 Ga niet mechanisch uit van ‘emotie betekent subjuntivo’. Enkele uitdrukkingen lijken emotioneel, maar melden toch een feit of lichamelijke gewaarwording. Veelvoorkomende valkuilen zijn menos mal que en lichamelijk sentir que:

• Siento que me duele la cabeza = ‘Ik voel dat mijn hoofd pijn doet’ → indicativo (lichamelijke waarneming)
• Siento que te duela la cabeza = ‘Het spijt me dat je hoofdpijn hebt’ → subjuntivo (emotionele reactie)

🔗 Gebruik de indicativo voor feitelijke redenen en vastgestelde gevolgen. Gewoon porque, ya que, puesto que, een zinsinleidend como in de betekenis ‘omdat’, en bijzinnen met een werkelijk gevolg presenteren informatie doorgaans als feit.

Gebruik de indicativo niet als de modo/manera/forma que een doel uitdrukt in plaats van een vastgesteld gevolg. In die betekenis staat de subjuntivo. Zie het onderdeel ‘Grensgevallen’ voor met porque verworpen redenen.

🔁 Gebruik bij tijdsuitdrukkingen waarvan de wijs afhangt van het tijdsperspectief, zoals cuando en después de que, de indicativo als de gebeurtenis actueel, gewoonlijk of al voltooid is. Woorden als siempre, normalmente, ayer en een verleden context maken dit vaak duidelijk.

Ga er niet van uit dat woorden als cuando en después de que automatisch de subjuntivo vereisen. Voltooide gebeurtenissen krijgen hierbij doorgaans de indicativo; toekomstige of nog niet gerealiseerde gebeurtenissen doorgaans de subjuntivo.

☔ Gebruik de indicativo na si in gewone zinnen met de betekenis ‘als dit gebeurt’. Si kan onzeker aanvoelen, maar gedraagt zich niet als een aanleiding voor de subjuntivo.

Deze zinnen betekenen vrijwel hetzelfde, maar alleen de tweede gebruikt de subjuntivo:

• Si llueve, llevaré paraguas = ‘Als het regent, neem ik een paraplu mee’ → indicativo
• En caso de que llueva, llevaré paraguas = ‘Voor het geval het regent, neem ik een paraplu mee’ → subjuntivo

Zie ‘Verdieping’ voor denkbeeldige si-zinnen waarin de werkelijkheid anders is.

📍 Gebruik de indicativo in betrekkelijke bijzinnen als de referent is geïdentificeerd of als de zin bevestigt dat deze bestaat.

Vertrouw niet alleen op het lidwoord, zoals el tegenover un. Un of una kan verwijzen naar een werkelijke, geïdentificeerde persoon of zaak en krijgt dan de indicativo.

🕵️‍♀️ Gebruik de indicativo als de zin met qué, dónde, cuándo of cómo naar een bepaald feit, plaats, tijdstip of manier vraagt, of deze kent, vergeet of meldt.

Let op: dezelfde woorden kunnen de subjuntivo inleiden wanneer ze in open uitspraken worden gebruikt:

• Open keuze ‘wat/waar/wanneer/hoe dan ook’: lo que quieras, donde puedas, cuando te convenga, como prefieras
• Toekomstige tijd: cuando llegue, cuando termine, cuando vuelva

Hetzelfde woord kan zich dus verschillend gedragen:

• No sé cuándo viene Pedro = ‘Ik weet niet wanneer Pedro komt’ → indicativo
• Te aviso cuando venga Pedro = ‘Ik laat het je weten wanneer Pedro komt’ → subjuntivo
• Ven cuando quieras = ‘Kom wanneer je maar wilt’ → subjuntivo

👥 Gebruik bij veel werkwoorden de infinitief als dezelfde persoon beide handelingen uitvoert of als de zin over een handeling in het algemeen gaat. Gebruik que + subjuntivo als de tweede handeling een ander onderwerp heeft:

• Quiero reservar una mesa para dos = ‘Ik wil een tafel voor twee reserveren’ → infinitief (hetzelfde onderwerp)
• Quiero que reserves una mesa para dos = ‘Ik wil dat jij een tafel voor twee reserveert’ → subjuntivo (ander onderwerp)

De infinitief wordt ook gebruikt voor handelingen in het algemeen:

• Es importante dormir bien = ‘Het is belangrijk goed te slapen’ → infinitief (algemene uitspraak)
• Es importante que duermas bien = ‘Het is belangrijk dat jij goed slaapt’ → subjuntivo (bepaalde persoon)

Verbindingswoorden als antes de, después de, para en sin laten ook een infinitief toe wanneer het onderwerp gelijk blijft:

• Lo haré después de salir = ‘Ik doe het nadat ik naar buiten ben gegaan’ → infinitief
• Entró sin hacer ruido = ‘Hij kwam binnen zonder lawaai te maken’ → infinitief
• Estudio para aprobar el examen = ‘Ik studeer om voor het examen te slagen’ → infinitief

Verbindingswoorden als cuando, mientras, en cuanto en una vez que kunnen op deze manier doorgaans niet door een infinitief worden gevolgd:

• Te llamaré cuando llegue = ‘Ik bel je wanneer ik aankom’ → subjuntivo

🎲 Quizá(s) en tal vez kunnen beide wijzen krijgen. Bij gebeurtenissen in het heden of verleden presenteert de indicativo de mogelijkheid stelliger; met de subjuntivo wordt de mogelijkheid als minder zeker gepresenteerd:

• A lo mejor el restaurante está abierto = ‘Misschien is het restaurant open’ → altijd indicativo
• Quizás el restaurante está abierto = ‘Misschien is het restaurant open’ → indicativo, stelliger
• Quizás el restaurante esté abierto = ‘Misschien is het restaurant open’ → subjuntivo, minder stellig

Bij duidelijk toekomstige situaties gebruikt het Spaans doorgaans het Presente de Subjuntivo, het Futuro Simple de Indicativo of de Condicional Simple, niet het Presente de Indicativo:

• Quizás esté abierto mañana = ‘Misschien is het morgen open’ → subjuntivo, de gebruikelijkste optie
• Quizás estará abierto mañana = ‘Misschien zal het morgen open zijn’ → Futuro Simple de Indicativo, meer als voorspelling
• Quizás estaría abierto mañana = ‘Misschien zou het morgen open zijn’ → Condicional Simple, voorzichtiger
• Niet: Quizás está abierto mañana

Ook probablemente en posiblemente kunnen afhankelijk van de context en houding van de spreker beide wijzen krijgen.

🎈 Met aunque presenteert de indicativo informatie doorgaans als een vastgesteld feit (‘hoewel het waar is dat …’). De subjuntivo presenteert haar als hypothetisch of toekomstig:

• Aunque estoy cansado, iré a la fiesta = ‘Hoewel ik moe ben, ga ik naar het feest’ → indicativo (de spreker is nu moe)
• Aunque esté cansado, iré a la fiesta = ‘Zelfs als ik moe ben, ga ik naar het feest’ → subjuntivo (de spreker is dan misschien wel of niet moe)

❄️ Por si en por si acaso krijgen in gewone zinnen met de betekenis ‘voor het geval dat’ doorgaans de indicativo. Verwar ze niet met en caso de que, dat de subjuntivo krijgt:

• Lleva una chaqueta por si hace frío = ‘Neem een jas mee voor het geval het koud is’ → indicativo
• Lleva una chaqueta en caso de que haga frío = ‘Neem een jas mee voor het geval het koud is’ → subjuntivo

🔗 Gebruik de indicativo als porque een reden als feit presenteert:

• Lo hago porque tú lo dices = ‘Ik doe het omdat jij het zegt’ → indicativo, jouw uitspraak wordt als reden gepresenteerd

Kies niet alleen vanwege no of solo voor de subjuntivo. Gebruik hem wanneer de zin de voorgestelde reden verwerpt in de betekenis ‘niet alleen maar omdat’:

• No lo hago porque tú lo digas = ‘Ik doe het niet alleen maar omdat jij het zegt’ → subjuntivo, jouw uitspraak wordt als voldoende reden verworpen
• No lo hago solo porque tú lo dices = ‘Ik doe het wel, maar niet alleen omdat jij het zegt’ → indicativo, de reden wordt als feit erkend maar is niet de enige

⛔️ Ontkenning vereist niet automatisch de subjuntivo. Gebruik de indicativo als de informatie als waar wordt gepresenteerd. Gebruik de subjuntivo als zij niet bevestigd is, of als decir ‘iemand opdragen’ betekent:

• José no dijo que Emma venía = ‘José zei niet dat Emma kwam’ → indicativo; Emma’s komst geldt als feit dat José niet noemde
• José no dijo que Emma viniera; nadie sabía sus planes = ‘José zei niet dat Emma kwam; niemand kende haar plannen’ → subjuntivo; haar komst is niet bevestigd
• José no le dijo a Emma que viniera = ‘José zei niet tegen Emma dat ze moest komen’ → subjuntivo; decir leidt een opdracht in

🧩 Uitdrukkingen als el hecho de que, lo bueno es que, lo malo es que en lo peor es que kunnen beide wijzen krijgen, afhankelijk van hoe de spreker de situatie presenteert.

Gebruik de indicativo als de situatie als het voornaamste vastgestelde feit wordt gepresenteerd. Gebruik de subjuntivo als zij als bekend of als achtergrondinformatie wordt behandeld, of als mogelijk gevolg:

• Lo peor es que no viene nadie → indicativo, gepresenteerd als de werkelijke situatie
• Lo peor sería que no viniera nadie → subjuntivo, gepresenteerd als een mogelijk gevolg

✅ In bevestigende zinnen kunnen entender que, comprender que en aceptar que verschillende betekenissen uitdrukken.

Gebruik de indicativo wanneer iemand informatie als feit herkent of erkent:

• Después de leer el horario, entiendo que Javier trabaja los viernes = ‘Uit het rooster begrijp ik dat Javier op vrijdag werkt’
• Acepto que el plazo vence hoy = ‘Ik erken dat de termijn vandaag afloopt’

Gebruik de subjuntivo wanneer entender of comprender meelevend begrip uitdrukt, of wanneer aceptar tolerantie of toestemming betekent:

• Entiendo que Javier trabaje menos horas; está cuidando a su padre = ‘Ik begrijp dat Javier minder uren werkt; hij zorgt voor zijn vader’
• Acepto que cambies la fecha = ‘Ik ga ermee akkoord dat je de datum wijzigt’

Ontkende vormen krijgen doorgaans de subjuntivo.

🤞 Gebruik in bevestigende zinnen de subjuntivo met esperar que wanneer het ‘hopen’ betekent:

• Espero que venga pronto = ‘Ik hoop dat hij snel komt’ → subjuntivo

Behandel esperar que niet als een vaste aanleiding voor de subjuntivo. Wanneer het ‘verwachten’ betekent, kan het Futuro Simple de Indicativo, de Condicional Simple of de indicativo met ir a krijgen:

• Espero que llegará a las ocho = ‘Ik verwacht dat hij om acht uur aankomt’ → Futuro Simple de Indicativo

🙀 Gebruik de subjuntivo met temer que wanneer het angst voor een mogelijke gebeurtenis uitdrukt:

• Temo que le moleste = ‘Ik ben bang dat het hem stoort’ → subjuntivo

Behandel temer que niet als een vaste aanleiding voor de subjuntivo. Het kan de indicativo krijgen als de spreker het gevreesde gevolg als verwachting of voorspelling presenteert:

• Temo que le va a molestar = ‘Ik ben bang dat het hem zal storen’ → indicativo

Me temo que… betekent vaak ‘ik vrees/het spijt me te moeten zeggen dat …’ en meldt dan onwelkome informatie met de indicativo.